مشمولان مبتلا به نقیصه های عقلانی از سربازی معاف می شوند

این اختلالات، گروهی از شرایط هستند که در دوره رشد (معمولاً قبل از ۱۸ سالگی) آغاز شده و منجر به محدودیت‌های چشمگیر در عملکرد فکری و مهارت‌های زندگی روزمره می‌شوند.

سه معیار اصلی تشخیص (بر اساس DSM-5 و سیستم‌های رایج) :

1. محدودیت‌ها در کارکرد عقلانی:

   • منظور عملکرد ذهنی است که از طریق آزمون‌های استاندارد هوش (IQ) سنجیده می‌شود.

   • معمولاً نمره IQ حدود ۷۰ یا پایین‌تر (دو انحراف معیار پایین‌تر از میانگین ۱۰۰) به عنوان یک شاخص در نظر گرفته می‌شود.

   • این محدودیت‌ها در مهارت‌هایی مانند استدلال، حل مسئله، برنامه‌ریزی، تفکر انتزاعی، قضاوت، یادگیری علمی و یادگیری از تجربه خود را نشان می‌دهد.

2. محدودیت‌ها در رفتارهای انطباقی (مهارت‌های عملی و اجتماعی):

   • این بخش حیاتی‌تر از نمره IQ است. یعنی فرد در تطبیق با استانداردهای رشدی و فرهنگی جامعه خود در مهارت‌های روزمره مشکل دارد.

   • این مهارت‌ها در سه حوزه اصلی بررسی می‌شوند:

     • مفهومی: مهارت‌های زبانی (خواندن، نوشتن)، مفاهیم عددی، حافظه، قضاوت.

     • اجتماعی: همدلی، مهارت‌های بین فردی، توانایی دوستیابی، قضاوت اجتماعی، پیروی از قوانین.

     • عملی: مراقبت از خود (غذا خوردن، لباس پوشیدن، بهداشت)، مدیریت زندگی روزمره (مدیریت پول، برنامه‌ریزی)، مهارت‌های شغلی، ایمنی.

3. آغاز در دوره رشدی:

   • این علائم و محدودیت‌ها باید در دوران کودکی یا نوجوانی ظاهر شده باشند. این اختلالات، اکتسابی در بزرگسالی (مثلاً پس از آسیب مغزی) نیستند.

سطوح شدت (که بر اساس مهارت‌های انطباقی تعیین می‌شوند):

شدت اختلال نه بر اساس عدد IQ، بلکه بر اساس میزان حمایتی که فرد برای عملکرد در زندگی نیاز دارد، مشخص می‌شود:

1. خفیف:

   • مشخصه: ممکن است تا سنین مدرسه شناسایی نشوند. معمولاً می‌توانند خواندن، نوشتن و ریاضیات ابتدایی را بیاموزند.

   • زندگی بزرگسالی: اغلب می‌توانند با حمایت (مشاوره شغلی، کمک در مدیریت مالی) کار کنند، زندگی مستقلی داشته باشند و روابط اجتماعی برقرار کنند.

2. متوسط:

   • مشخصه: در دوران کودکی واضح‌تر است. پیشرفت در مهارت‌های تحصیلی کند است (مثلاً تا کلاس دوم ابتدایی).

   • زندگی بزرگسالی: می‌توانند کارهای ساده را با نظارت انجام دهند. برای زندگی روزمره نیاز به حمایت قابل توجه دارند (مانند زندگی در خانه‌های گروهی تحت نظارت). می‌توانند در فعالیت‌های اجتماعی ساختاریافته شرکت کنند.

3. شدید:

   • مشخصه: در سال‌های اولیه کودکی قابل توجه است. رشد گفتاری و حرکتی محدود است.

   • زندگی بزرگسالی: نیاز به حمایت همه‌جانبه و مداوم در تمام جنبه‌های زندگی (مراقبت شخصی، نظارت ۲۴ ساعته) دارند. ممکن است بتوانند کارهای ساده و تکراری را در محیط‌های بسیار حمایتی انجام دهند. ارتباط کلامی بسیار محدود است.

4. عمیق:

   • مشخصه: محدودیت‌های شدید در درک و عملکرد فیزیکی. اغلب همراه با ناتوانی‌های حرکتی و حسی دیگر.

   • زبان: درکی بسیار محدود، ارتباط اغلب غیرکلامی (از طریق حالات چهره، صداها).

   • زندگی: نیاز به مراقبت پرستاری دائم و شدید در همه امور زندگی (تغذیه، بهداشت، جابجایی).

علل و عوامل ایجادکننده :

علل بسیار متنوع هستند و اغلب ترکیبی از عوامل:

• ژنتیکی:

  • ناهنجاری‌های کروموزومی: مانند سندرم داون (تریزومی ۲۱)، سندرم ایکس شکننده (شایع‌ترین علت ارثی).

  • اختلالات متابولیک ارثی: مانند فنیل کتونوریا (PKU) که اگر زود تشخیص و درمان نشود، به عقل آسیب می‌زند.

  • بیماری‌های تک‌ژنی: مانند توبروز اسکلروزیس.

• مشکلات دوران بارداری و تولد:

  • عفونت‌های مادر (سرخچه، سیفلیس، توکسوپلاسموز، HIV).

  • سوءتغذیه شدید مادر.

  • قرار گرفتن در معرض مواد سمی (الکل - منجر به سندرم جنین الکلی، داروها، سموم محیطی).

  • زایمان زودرس، وزن بسیار کم هنگام تولد، کمبود اکسیژن در حین زایمان.

• مشکلات پس از تولد:

  • بیماری‌های شدید کودکی (مننژیت، آنسفالیت، سرخک).

  • آسیب‌های شدید سر.

  • محرومیت‌های شدید محیطی، اجتماعی و عاطفی (غفلت شدید، سوءتغذیه طولانی، محرومیت از تحریکات شناختی و عاطفی).

راهکارها، حمایت‌ها و درمان (بیشتر «توانبخشی» است تا «درمان») :

هدف اصلی حداکثر کردن استقلال فرد و کیفیت زندگی اوست. هیچ دارویی برای "درمان" نقص عقلانی وجود ندارد، اما داروها می‌توانند مشکلات همراه را مدیریت کنند.

• آموزش ویژه و زودرس: مداخله زودهنگام (از نوزادی/کودکی) با کاردرمانی، گفتاردرمانی و بازی درمانی حیاتی است.

• برنامه‌های آموزشی فردی (IEP): در مدارس ویژه یا نظام تلفیقی، برنامه‌ای متناسب با سطح کودک طراحی می‌شود.

• آموزش مهارت‌های زندگی: آموزش مستقیم و مکرر مهارت‌های خودمراقبتی، خانه‌داری، اجتماعی و شغلی.

• حمایت‌های شغلی: آموزش حرفه‌ای، کارگاه‌های حمایت شده، اشتغال با نظارت.

• حمایت‌های اجتماعی و مسکن: زندگی در خانه‌های گروهی تحت نظارت، کمک در مدیریت مالی و حقوقی.

• حمایت از خانواده: آموزش و مشاوره به خانواده‌ها برای درک وضعیت و یادگیری روش‌های مراقبت و آموزش.

• درمان مشکلات همراه: بسیاری از افراد اختلالات همراه مانند صرع، اختلالات خلقی، ADHD یا اختلالات رفتاری دارند که نیاز به دارو و روان‌درمانی دارند.

      مشمولان مبتلا به انواع نقيصه هاي عقلاني و كندذهني ها (عقب ماندگي ها) در صورتی که ضریب هوشی آنها زیر 70 باشد از خدمت سربازی معاف می شوند و چنانچه ضریب هوشی آنان بین 70 تا 90 باشد صرفا از خدمات رزمی معاف می شوند